Μεταλλεία: Εγκαταστάσεις & Δραστηριότητες

Η μεταλλευτική δραστηριότητα της Σερίφου έχει ρίζες στην 3η χιλιετία π.Χ., όταν στο νησί αναπτύχθηκαν πρώιμες δραστηριότητες εξόρυξης και επεξεργασίας χαλκού. Κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων σιδήρου (αιματίτης και μαγνητίτης) γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, διαμορφώνοντας το τοπίο, την οικονομία και την καθημερινή ζωή του νησιού.

Στο Μέγα Λιβάδι, στον Κουταλά και σε άλλες περιοχές δημιουργήθηκαν εγκαταστάσεις εξόρυξης, φόρτωσης και μεταφοράς μεταλλεύματος, συγκροτώντας ένα ιδιαίτερο βιομηχανικό τοπίο στο Αιγαίο.

Οι φωτογραφίες της ενότητας καταγράφουν στοιχεία των εγκαταστάσεων και στιγμές από τη λειτουργία των μεταλλείων της Σερίφου.

Χρονολόγιο Μεταλλευτικής Δραστηριότητας

Συστηματική εξόρυξη χαλκού & σιδήρου. Μεταλλεία στο νότιο τμήμα στις θέσεις Κούντουρο, Αβεσσαλός, Σκουριές. (Πρωτοκυκλαδικοί χρόνοι)

3η χιλιετία π.Χ.

6ος αιώνας π.Χ.

Περίοδος ακμής - μεγάλη οικονομική ανάπτυξη και πολιτική αυτονομία, αργυρό νόμισμα που εικονίζει τον Σερίφιο βάτραχο, τον Περσέα, τη Μέδουσα

Απορρόφηση από τη Χαλυβουργική ΑΕ του ήδη εξορυγμένου σιδηρομεταλλεύματος

1965-1967

Ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για εκμετάλλευση των κοιτασμάτων μαγνητίτη

15ος αιώνας

1869

Αρχή νέας περιόδου ανάπτυξης με επίκεντρο τα κοιτάσματα σιδήρου της ΝΔ Σερίφου. Ίδρυση της Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρίας (ΕΜΕ)

Έναρξη εκμετάλλευσης από την ΕΜΕ: κοιτάσματα σιδήρου (αιματίτης, μαγνητίτης).

Ίδρυση της Εταιρίας Σέριφος

1870-1875

Η Μεγάλη Απεργία

1916

1880-1936

Εκμετάλλευση: Εταιρία Σέριφος - Σπηλιαζέζα. Εργολαβική Ανάθεση Διοίκησης στην Οικογένεια Γρώμαν:

Αιμίλιος (1880-1904)
Γεώργιος (1905-1930) - Εντατικοποίηση εξόρυξης
Αιμίλιος, γιος Γεωργίου, (1930-1941)

1930-1941

Εκμετάλλευση: Εταιρία Σέριφος - Σπηλιαζέζα.

Διοίκηση: Αιμίλιος Γρώμαν

Κατοχική Διοίκηση - στα Μεταλλεία Σερίφου υπήρχε ιταλική διοίκηση.

Αιμίλιος Γρώμαν ως τεχνικός

1941-1943

1968

Η Ελληνικά Σιδηρομεταλλεία ΑΕ αναγγέλλει την οριστική διακοπή εργασιών

1945-1967

Εκμετάλλευση: Εταιρία Σέριφος - Σπηλιαζέζα.

Εργολαβικές Διοικήσεις:

Ι. Λεφές (1951-1953)
Μεσογειακός Όμιλος Εμπορίου & Βιομηχανίας ΑΕ - Ανδρέας Αποστολίδης (1954-1963)
Ελληνικά Σιδηρομεταλλεία ΑΕ - Στ. Σταυρίδης (1964-1967)

Οριστικό τέλος των Μεταλλείων Σερίφου. Η Εταιρία Σέριφος - Σπηλιαζέζα κηρύσσεται έκπτωτη και ανακαλούνται τα μεταλλευτικά δικαιώματα

1982

Πηγές:

Αγγελική Μέρου «Σέριφος 1863-1963 Τα Μεταλλεία, Ο Τόπος, Οι Άνθρωποι» Σύνδεσμος Σεριφίων, Αθήνα 2025.
Γαζής, Α.Σ. - Οι αθρόες αγορές γης από τις μεταλλευτικές επιχειρήσεις - μια ιδιαίτερη πτυχή της πρόσφατης ιστορίας της Σερίφου. (https://www.academia.edu/115670778)

Timeline

Η εξορυκτική δραστηριότητα των Μεταλλείων Σερίφου κατά τα νεότερα χρόνια

Ξύλινη σκάλα φόρτωσης στο Κούντουρο, εκεί που βρίσκεται σήμερα η βίλα Α. Αποστολίδη - περίπου 1890 ή 1893. (Οικογενειακό Αρχείο Άννας Γρώμαν)

Η εκμετάλλευση των Μεταλλείων από το νεοσύστατο Ελληνικό κράτος αρχίζει στα τέλη της δεκαετίας του 1860. Η πρώτη άδεια εκμετάλλευσης εκχωρήθηκε με βασιλικό διάταγμα του Όθωνα στις 21 Οκτωβρίου 1869 στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ. Η φιλόδοξη αυτή προσπάθεια απέτυχε λόγω τεχνικών και άλλων προβλημάτων και το 1875, η εταιρία κήρυξε πτώχευση έχοντας εξορύξει μόνο 4500 τόνους σιδηρομεταλλεύματος.

Τίτλος μιας μετοχής της Ανωνύμου Μεταλλευτικής Εταιρείας «Η ΣΕΡΙΦΟΣ», έκδοσης 1873. (Συλλογή ΑΣΓ)

Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση παραχώρησε άλλες τρεις άδειες εκμετάλλευσης των Μεταλλείων στη Σέριφο χωρίς οι ιδιοκτήτες να προχωρήσουν σε εκμετάλλευση. Τελικά προχώρησαν στη μεταβίβαση των αδειών τους στην εταιρία «Σέριφος ΑΕ» που ίδρυσαν από κοινού. Η «Σέριφος ΑΕ» εκμισθώνει, στα τέλη του 1910 τα μεταλλεία στη γαλλική εταιρία «Σέριφος Σπηλιαζέζα ΑΕ».

Η εταιρία Σέριφος Σπηλιαζέζα αποδεικνύεται η μακροβιότερη εταιρία που διατήρησε την εκμετάλλευση και τα μεταλλευτικά δικαιώματα των Μεταλλείων Σερίφου μέχρι το 1982 - έτος που κηρύχθηκε έκπτωτη. Ουσιαστικά όμως η εξορυκτική δραστηριότητα είχε ήδη λήξει από το 1965 (βλέπε ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ).

(Πηγή: archaiologia.gr/blog/2013/01/21)

Χάρτες & Τεκμήρια

Οι μεταλλευτικές εγκαταστάσεις της Σερίφου αναπτύχθηκαν κυρίως στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού, όπου εντοπίζονταν σημαντικά κοιτάσματα σιδήρου και χαλκού. Χάρτες, διαγράμματα και τεχνικά σχέδια αποτυπώνουν την οργάνωση της εξόρυξης και της μεταφοράς μεταλλεύματος.

Θέσεις μεταλλείων:

1) Μέγα Λιβάδι,

2) Κουταλάς,

3) Καλόγερος - Μαλλιάδικο,

4) Κούντουρο,

5) Καρβουνόλακκος - Καλαβάτσαινα - Πλυτά,

6) Μαύρα Βολάδια,

7) Χάλαρα,

8) Αβεσσαλός,

9) Βουνιά (Λιβαδερά - Θολάρι - Μυκόνι),

10) Πλαγιά,

11) Μούτουλλα,

12) Τσιλιπάκι

Διαδρομές στα μεταλλεία της Σερίφου

«Η επίσκεψη στα διάφορα εργοτάξια γινόταν με τα πόδια. Οι αποστάσεις ήταν σχετικά μικρές, αλλά η υψομετρικές διαφορές ήταν σημαντικές. Για να μεταβεί κάποιος από το Μέγα Λιβάδι στον Κουταλά έπρεπε να ανεβεί στα Μαύρα Βολάδια σε υψόμετρο 300 μέτρα περίπου και να κατεβεί στο υψόμετρο 2.

Αργότερα με τη διάνοιξη ενός δρόμου προς το Μαλεάδικο, όπου είχε αρχίσει να λειτουργεί ένα υπαίθριο μεταλλείο και διευρύνοντας παλιές διαδρομές όπου υπήρχαν κάποτε γραμμές ντεκοβίλ μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει το ημικατεστραμένο τζιπ...»

Περισσότερα...

Απόσπασμα κειμένου του Σ. Eξαδάκτυλου: Μεταλλεία Σερίφου, Προσωπικές Αναμνήσεις, Απρίλιος 2016. Αντλήθηκε με άδεια από την πύλη oryktosploutos.net (07/05/2026).

Γεωλογικός χάρτης Σερίφου αγνώστης χρονολογίας. (Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

ΝΔ Σέριφος, Διάγραμμα Διωλάρη, Αντίγραφο 1904. (Αρχείο Εταιρείας Μεταλλεία Σερίφου)

Τοπογραφικό της επιφάνειας των μεταλλείων (20.5.1870). Το 1869 τα μεταλλεία παραχωρήθηκαν για εκμετάλλευση στην Ελληνική Μεταλλουργική Εταιρία. (Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

Η διοίκηση της οικογένειας Γρώμαν

Αιμίλιος Γρώμαν

Κείμενο στην πίσω πλευρά της φωτογραφίας του Αιμίλιου Γρώμαν. Αναφέρει: Ο Εμίλ Γρώμαν γεννήθηκε στο Λεμπάου στις 10.6.1848.

Πέθανε στην Αθήνα στις 11.12.1904.

Γιος του Κάρλ-Γκότλιμπ και της Αμαλίας-Ερνεστίνης.

Παντρεύτηκε την Φαιναρέτη το γένος Ζυγομαλά, χήρα του Ι. Πλατύ, που γεννήθηκε στην Αθήνα στις 30.6.1840 και πέθανε στην Αθήνα στις 28.8.1894.

Ο Εμίλ ήρθε στην Αθήνα το 1871 σε ηλικία 23 ετών ως μεταλλειολόγος μηχανικός. Παντρεύτηκε την Φαιναρέτη χήρα του Πλατύ τον Μάρτιο 1875.

(Οικογενειακό αρχείο Άννας Γρώμαν)

Ο Αιμίλιος Γρώμαν (Karl Emil Grohmann) ήρθε στην Ελλάδα είκοσι τριών ετών, ως νεαρός φέρελπις μηχανικός μεταλλείων με θερμότατες συστάσεις από την Ακαδημία Μεταλλείων του Φράιμπεργκ της Σαξονίας, για να εργαστεί στα μεταλλεία του Λαυρίου στην Αττική, στο Σούνιο, στην Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία.

Ο Αιμίλιος Γρώμαν είχε ήδη επιθεωρήσει τα μεταλλεία σιδήρου στη Σέριφο και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θα μπορούσαν να αποδώσουν πολλά, παρόλο που η ως τότε εκμετάλλευσή τους ήταν υποτυπώδης. Τα μεταλλεία ανήκαν αρχικά στην Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία, η οποία όμως δεν μπόρεσε να τα διατηρήσει και τα πούλησε στη Société des Mines de Seriphos et Spiliazeza του Λαυρίου.

Ανέλαβε τα μεταλλεία ως επιχειρηματίας. Χάρη σε έναν συνδυασμό εξαιρετικού επιχειρηματικού πνεύματος και ανεξάντλητης ενέργειας κατάφερε να οδηγήσει τα μεταλλεία σε εξαιρετική άνθηση μέσα σε λίγα χρόνια. Η «Σέριφος» μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς.

Πέθανε το 1904, σε ηλικία 56 ετών.

Γεώργιος, γιος του Αιμίλιου Γρώμαν

Αμέσως μετά τον θάνατό του ξεκίνησαν διάφοροι Αθηναίοι ενδιαφερόμενοι και άλλοι μηχανικοί τον αγώνα για τη Σέριφο. Ο καθένας ήθελε να αποκτήσει την άδεια για τις εργασίες στη Σέριφο από τη γαλλική εταιρεία. Ο καθένας ήλπιζε ότι θα κέρδιζε απέναντι στον νεαρό και άπειρο γιο, Γεώργιο Γρώμαν. Η εταιρεία, ωστόσο, τιμώντας τον πατέρα, δεν ήθελε να αφαιρέσει τα δικαιώματα από τον γιο. Έτσι, τοποθετήθηκε στη θέση του πατέρα. Ωστόσο, έπρεπε πλέον να αποδείξει ότι το άξιζε. Δεν ήταν μικρή ευθύνη για έναν εικοσιοκτάχρονο νεαρό, στην οποία ωστόσο ανταποκρίθηκε θριαμβευτικά, όπως αποδείχτηκε στα επόμενα χρόνια...

Αποσπάσματα από το βιβλίο της Ισμήνης Ζάννου-Γρώμαν, συζύγου του Γεωργίου Γρώμαν «Πεπρωμένα και πορείες ζωής», Μεταμεσονύκτιες εκδόσεις, τελευταία έκδοση Αθήνα 2023

O Κάρολος Γρώμαν με την μητέρα του Αθηνά τηρώντας τα πασχαλινά έθιμα περίπου στα 1940. (Οικογενειακό αρχείο Αννας Γρώμαν)

Αιμίλιος, γιος του Γεωργίου Γρώμαν

Το 1930 αναλαμβάνει ως εργολάβος των Μεταλλείων ο Αιμίλιος Γρώμαν, γιος του Γεωργίου ο οποίος διατήρησε όλες τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του πατέρα του.

Μετά τη λήξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου οι Γρώμαν εγκατέλειψαν τη Σέριφο και την Ελλάδα, κατηγορούμενοι ως συνεργάτες των Γερμανών.

(Πηγές: Α. Μέρου: «Σέριφος 1863-1963 Τα Μεταλλεία, ο Τόπος, οι Άνθρωποι» Σύνδεσμος Σεριφίων, Αθήνα 2025 και Archaiologia.gr/blog/2013/01/21)

Το Διοικητήριο στο Μέγα Λιβάδι αποτελούσε την κατοικία του εκάστοτε εργολάβου των Μεταλλείων, και τα γραφεία διοίκησης της εταιρίας. Στο μακρόστενο αυτό κτίριο διακρίνονται επιρροές από την αρχιτεκτονική των νεοκλασικών επαύλεων. Εγκαταλείφθηκε όταν τα μεταλλεία διέκοψαν τη δραστηριότητα τους.

Το διοικητήριο στο Μέγα Λιβάδι, δυτική πλευρά. (Συλλογή ΑΣΓ)

Το διοικητήριο με τον εξώστη προς τη θάλασσα. (Συλλογή Σ. Εξαδάκτυλου, 1957)

O όρμος του Μεγάλου Λιβαδιού, περ. 1880. Δύο παλιές ξύλινες σκάλες φόρτωσης στις δύο πλευρές του όρμου. (Οικογενειακό αρχείο Αννας Γρώμαν. Αρχείο Εθνικού Ιστορικού Μουσείου)

H παλιά σκάλα φόρτωσης στον Κουταλά, 1890-1893. (Οικογενειακό Αρχείο Άννας Γρώμαν)

Φόρτωση στην παλιά ξύλινη σκάλα της ανατολικής πλευράς του Μ. Λιβαδιού, 1890-1893. (Οικογενειακό Αρχείο Άννας Γρώμαν)

Σκάλα φόρτωσης μεταλλεύματος, στο Μέγα Λιβάδι, περ. 1890. (Οικογενειακό Αρχείο Άννας Γρώμαν)

Επισκευή της σκάλας στο Μέγα Λιβάδι

Η ξύλινη σκάλα φόρτωσης στην ανατολική πλευρά του όρμου του Μεγάλου Λιβαδιού κατέρρευσε το 1932. Αντικαταστάθηκε από μεταλλική το 1935, υπό την διοίκηση του Αιμίλιου Γρώμαν.

Η ξύλινη σκάλα φόρτωσης στην ανατολική πλευρά του όρμου του Μεγάλου Λιβαδιού πριν την κατάρρευση. (Οικογενειακό Αρχείο Άννας Γρώμαν.)

Άποψη της επισκευαζόμενης σιδερένιας πλέον σκάλας φόρτωσης (15.7.1936). (Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

Οι ράγες του μεταλλείου, Μέγα Λιβάδι, 31.7.1936. (Φωτ. Αιμίλιου Γρώμαν. Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

Σταδιακή επισκευή της σκάλας φόρτωσης. Συνεργείο ανέλαβε την επισκευή και η φωτογραφία είναι από τις εργασίες στις 6.8.1936. (Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

Το συνεργείο των τεχνιτών που ανέλαβε την επισκευή και εγκατάστασης της σιδερένιας σκάλας φόρτωσης, 03.9.1936. (Φωτ. Αιμίλιος Γρώμαν).

Η επισκευασμένη σιδερένια σκάλα φόρτωσης, 20.8.1936. (Φωτ. Αιμίλιος Γρώμαν. Αρχείο Εταιρίας Μεταλλεία Σερίφου)

Η λειτουργία των Μεταλλείων 1956 – 1957

Η λειτουργία των Μεταλλείων Σερίφου μέσα από τις περιγραφές του μηχανικού Στέφανου Εξαδάκτυλου κατά την περίοδο 1956 – 1957

Οι φωτογραφίες της ενότητας προέρχονται από το Τμήμα ΓΑΚ Σύρου, Αρχείο Μεταλλείων Σερίφου – Δωρεά Στέφανου Εξαδάκτυλου, εκτός όπου αναφέρεται διαφορετικά.

Τα αποσπάσματα κειμένων προέρχονται από το έργο του Σ. Εξαδάκτυλου Μεταλλεία Σερίφου – Προσωπικές Αναμνήσεις, Απρίλιος 2016, και αναδημοσιεύονται με άδεια από την πύλη oryktosploutos.net (07/05/2026).

Στέφανος Εξαδάκτυλος

Γεννήθηκε το 1932 στο Βροντάδο της Χίου, όπου τελείωσε το εξατάξιο γυμνάσιο. Σπούδασε στη σχολή Χημικών - Μηχανικών, Τμήμα Μεταλλευτών και Μεταλλουργών ΕΜΠ, απ’όπου αποφοίτησε ως μηχανικός, έχοντας τιμηθεί με δύο Θωμαΐδεια βραβεία. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, το 1956, άρχισε να εργάζεται στο ΜΟΕΒ (στα μεταλλεία στη Σέριφο) μαζί με τον Αντώνη Πετροπουλάκη, ο οποίος ήταν εκείνη την εποχή διευθυντής των μεταλλείων.

Τον Σεπτέμβρη του επόμενου έτους αναχώρησε από την εταιρία για να υπηρετήσει τη θητεία του στο στρατό. Ακολούθως εργάσθηκε στο συγκρότημα Σκαλιστήρη, ως διευθυντής των μεταλλείων Παρνασσίδος, Φθιώτιδος, Ευβοίας, καθώς και σε διοικητικές θέσεις στα κεντρικά γραφεία της εταιρίας στην Αθήνα. Πάντα μεριμνούσε για την ασφάλεια των εργαζομένων και την προστασία του περιβάλλοντος.

Έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών στις 27/11/2023.

(Πηγή: Α. Μέρου: «Σέριφος 1863-1963 Τα Μεταλλεία, ο Τόπος, οι Άνθρωποι» Σύνδεσμος Σεριφίων, Αθήνα 2025)

Βολάδια. Πετροπουλάκης (διευθυντής των μεταλλείων) και ο γεωλόγος Κατσικάτσος

Τεχνικά στελέχη της Εταιρίας.

Διαδικασίες Εξόρυξης & Εξοπλισμός

Μεταφορά του σιδηρομεταλλεύματος με βαγόνια πάνω στις ράγες, με τη βοήθεια μουλαριού. Πάνω στο βαγόνι είναι ο Αντώνιος Νικ. Ευγένιος (Ντουρής), 1956. (Οικογενειακό αρχείο Νικολάου Ευγενίου)

Μουλάρια, σκύλοι και βαγονέτα

«Την επόμενη μέρα συνεχίστηκε η περιοδεία μας προς τον Κουταλά...

Ήταν ένας σταθμός ανέλκυσης των βαγονιών με το μετάλλευμα, από τους κατώτερους ορόφους. Για την ανέλκυση υπήρχε ένας αλογομάγκανος.

Εκεί βρισκόταν ο χειριστής με το μουλάρι και το σκύλο του. Ο σκύλος ακολουθούσε το ζώο όταν γύριζε το μηχανισμό. Αλίμονο αν σταματούσε. Τότε γαύγιζε και αν δεν ξεκινούσε δάγκωνε τα πόδια του μουλαριού...»

Περισσότερα...

Γεωτρύπανο Failling.

Φορτηγό Mercedes, Μέγα Λιβάδι.

Ο εκσυγχρονισμός των μεταλλείων

«Όταν πήγα στην Σέριφο είχε αρχίσει ο εξοπλισμός των μεταλλείων με σχετικά σύγχρονο μηχανικό εξοπλισμό.

Ο παλαιότερος εξοπλισμός ήταν ένας αεροσυμπιεστής στον Αβραάμ.

Περισσότερα...

Χειριστής αεροσυμπιεστού.

Εξορυκτικές εργασίες στα Βολάδια

Βαγονέτα, ερπυστριοφόροι φορτωτές και εργαζόμενοι καταγράφονται σε στιγμές της μεταλλευτικής δραστηριότητας.

Εργάτες δίπλα στον αεροσυμπιεστή.

Μια κοινότητα 800 εργαζομένων

«Το προσωπικό περιλάμβανε τους ασχολούμενους με τη διαχείριση λογιστή, βοηθούς, αποθηκάριο (Ρώτας), ταμία, σημειωτές, τοπογράφο, γεωμέτρη, οδηγούς, τον χημικό με το βοηθό του, τον καπετάνιο του Θαρραλέου και τον γιατρό.»

Περισσότερα...

Υπάλληλοι της εταιρείας των μεταλλείων.

Γνωρίστε περισσότερα για τους ανθρώπους που εργάστηκαν στα μεταλλεία της Σερίφου.

Μεταλλωρύχοι

Διαδικασίες Φόρτωσης

ΑΠΟΨΙΣ ΦΟΡΤΩΣΕΩΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑΛΟΥ ΛΕΙΒΑΔΙΟΥ - Ταχυδρομική κάρτα, 1905, Έκδοση Α.Γ. Πάλλης. (Συλλογή ΑΣΓ)

ΑΠΟΨΙΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΛΕΙΒΑΔΕΙΟΥ (ΣΕΡΙΦΟΣ) - ΕΚΔΟΤΗΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΜΟΣ. ΕΜΠΟΡΟΣ. Ταχυδρομική κάρτα περ. 1910. (Συλλογή ΑΣΓ)

Όρμος του Κουταλά

Σκάλα φόρτωσης μεταλλεύματος, στον Κουταλά.

Σκάλα φόρτωσης μεταλλεύματος, στον Κουταλά.

Το πανηγύρι της φόρτωσης

«Η φόρτωση στα πλοία ήταν πανηγύρι για τους εργαζόμενους, γιατί γινόταν εργολαβικά ανά βαγόνι που το χρησιμοποιούσε συνήθως ένα ζευγάρι εργατών.

Το μετάλλευμα ήταν συγκεντρωμένο στις πλατείες δίπλα στις σκάλες φόρτωσης στον Κουταλά και το Μ. Λειβάδι.

Περισσότερα...

Σκάλα φόρτωσης μεταλλεύματος, Μέγα Λιβάδι.

Φόρτωση στη σκάλα, Κουταλάς

Σκάλα φόρτωσης Κουταλά.

Η λειτουργία των Μεταλλείων 1958 – 1962

Η λειτουργία των Μεταλλείων Σερίφου όπως την περιγράφει ο Διευθυντής Αντώνης Φραγκίσκος κατά τα έτη 1958 – 1962

Οι φωτογραφίες της ενότητας προέρχονται από τη Συλλογή Α. Ζ. Φραγκίσκου (1961-1965). Αρχείο Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος Ε.Μ.Π., εκτός όπου αναφέρεται διαφορετικά.

Αντώνης Ζ. Φραγκίσκος

Διετέλεσε Διευθυντής των Μεταλλείων Σερίφου για τέσσερα χρόνια (1958-1962). Γεννήθηκε στην Απείρανθο Νάξου το 1928. Σπούδασε στο Ε.Μ.Π., Μηχανικός Μεταλλειολόγος / Μεταλλουργός και έλαβε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο του Leeds. Για περισσότερο από 35 χρόνια δίδαξε και προώθησε τον εμπλουτισμό μεταλλευμάτων στο Ε.Μ.Π.

Υπήρξε διακεκριμένος μηχανικός μεταλλείων και μεταλλουργός, πανεπιστημιακός δάσκαλος και μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του ελληνικού ορυκτού πλούτου και της μεταλλευτικής επιστήμης. Κατείχε 8 διπλώματα ευρεσιτεχνίας και συνέγραψε 5 βιβλία σχετικά με τον ορυκτό πλούτο και τη μεταλλευτική επιστήμη.

Διατήρησε βαθύ δεσμό με τη Σέριφο, την οποία θεωρούσε «δεύτερη πατρίδα» του. Ενδιαφέρθηκε ενεργά για την ιστορία, την αξιοποίηση και τη διατήρηση της μεταλλευτικής κληρονομιάς του νησιού, Συνέβαλε με τις γνώσεις και τις παρεμβάσεις του στη διατήρηση της μνήμης και της σημασίας των μεταλλείων της Σερίφου.

(Βιογραφικά στοιχεία: Π. Τζεφέρης, Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος, 2015.

oryktosploutos.net. Φωτογραφία: Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ, mietbookstore.gr)

Μνήμες για τον Αντώνη Φραγκίσκο

«Το 1958-62 ήμουνα Μηχανικός στα μεταλλεία Σερίφου. Αν ρωτήσετε τους εβδομηντάρηδες παλιούς μεταλλωρύχους θα με θυμούνται, όπως εγώ θυμάμαι τα χρόνια εκείνα στη Σέριφο την οποία θεωρώ ως δεύτερη πατρίδα.»

Περισσότερα...

(Πηγή: Π. Τζεφέρης, Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος, 2015. oryktosploutos.net.)

Μέγα Λιβάδι

Το Μέγα Λιβάδι αποτέλεσε το σημαντικότερο κέντρο της μεταλλευτικής δραστηριότητας στη Σέριφο. Οι σκάλες φόρτωσης, οι αποβάθρες και τα κτίρια των εγκαταστάσεων μαρτυρούν τη στενή σχέση του οικισμού με την εξόρυξη και τη θαλάσσια μεταφορά μεταλλεύματος.

Άποψη του όρμου, λήψη από το Διοικητήριο, Μέγα Λιβάδι 1961.

Εξοπλισμός & Υποδομές

Εργασίες στο Μεταλλείο του Μ. Λιβαδιού.

Εργασίες με τον τότε σύγχρονο εξοπλισμό, στο χώρο φόρτωσης της γέφυρας στο Μέγα Λιβάδι.

Εργάτριες στη χειροδιαλογή σιδηρομεταλλεύματος στην πλατεία φόρτωσης στο Μέγα Λιβάδι.

Εργασίες στο Μεταλλείο του Μ. Λιβαδιού. Διακρίνεται η σκάλα φόρτωσης.

Μέγα Λιβάδι: Σκάλες Φόρτωσης & Θαλάσσιες Μεταφορές

Η φόρτωση του μεταλλεύματος στα πλοία αποτελούσε κομβικό στάδιο της λειτουργίας των μεταλλείων. Οι ξύλινες σκάλες φόρτωσης, οι αποβάθρες και τα φορτηγά πλοία συνέδεαν το Μέγα Λιβάδι με τα εμπορικά δίκτυα της εποχής.

Ατμόπλοιο φορτώνει στη σκάλα, Μέγα Λιβάδι, 1961.

Εργάτες στη σκάλα φόρτωσης, Μέγα Λιβάδι, 1961.

Φόρτωση μεταλλεύματος στο Μέγα Λιβάδι, αγνώστου φωτογράφου. (Συλλογή ΑΣΓ)

Ο κόλπος του Μ. Λιβαδιού με καράβι που μεταφέρει σιδηρομετάλλευμα.

Εργασίες φόρτωσης στη σκάλα του Μ. Λιβαδιού.

Μέγα Λιβάδι: Τοπίο & Οικισμός

Ο οικισμός στο Μέγα Λιβάδι, οι αποβάθρες και οι εγκαταστάσεις διαμορφώθηκαν σε άμεση σχέση με τη θάλασσα και τη λειτουργία των μεταλλείων.

Άποψη του Μ. Λιβαδίου. Στο βάθος διακρίνεται το διοικητήριο. (Αρχείο Εθνικού Ιστορικού Μουσείου)

Άποψη του Μεγάλου Λιβαδίου, περ. 1935, αγνώστου φωτογράφου. (Συλλογή ΑΣΓ)

Καϊκι δεμένο στο μώλο, Μέγα Λιβάδι, 1961.

Κουταλάς

Ο Κουταλάς υπήρξε μία από τις σημαντικότερες περιοχές μεταλλευτικής δραστηριότητας της Σερίφου. Αναπτύχθηκαν εγκαταστάσεις εξόρυξης, αποθήκευσης και φόρτωσης μεταλλεύματος, καθώς και υποδομές που εξυπηρετούσαν τη θαλάσσια μεταφορά. Οι φωτογραφίες καταγράφουν το βιομηχανικό τοπίο του όρμου και στιγμές από τη δραστηριότητα γύρω από τα μεταλλεία.

Κουταλάς, γενική άποψη από τη θάλασσα, 1961.

Κουταλάς: Εξοπλισμός & Υποδομές

Η λειτουργία των μεταλλείων βασιζόταν σε ένα σύνθετο δίκτυο μηχανημάτων, οχημάτων και τεχνικών εγκαταστάσεων που εξυπηρετούσαν την εξόρυξη και τη μεταφορά του μεταλλεύματος.
Στις φωτογραφίες που ακολουθούν απεικονίζεται η πρόδρομη μονάδα εμπλουτισμού σιδηρομεταλλεύματος στον Κουταλά, το 1961.

Ο Αντώνης Φραγκίσκος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του σιδηρομεταλλεύματος. Η εμπειρία των Μεταλλείων Σερίφου καταγράφηκε σε σχετική επιστημονική δημοσίευση: Α.Ζ. Φραγκίσκος: Συμβολή εις την αξιοποίησιν των σιδηρομεταλλευμάτων Σερίφου δια της εφαρμογής καταλλήλων μεθόδων κοσκινίσεως τούτων, Τεχνικά Χρονικά τεύχος 1-2, Αθήναι 1965 (επιστημονική έκδοση).

Κουταλάς: Σκάλες Φόρτωσης & Μεταφορά Μεταλλεύματος

Σκάλες φόρτωσης και εγκαταστάσεις μεταφοράς μεταλλεύματος στον Κουταλά. Οι φωτογραφίες καταγράφουν τη λειτουργία των αποβαθρών και τη φόρτωση πλοίων κατά τις δεκαετίες λειτουργίας των μεταλλείων της Σερίφου.

Εργάτριες στη χειροδιαλογή σιδηρομεταλλεύματος στον ιμάντα μεταφοράς της σκάλας φόρτωσης του Κουταλά.

Κουταλάς, σκάλα φόρτωσης, 1961.

Kουταλάς, η σκάλα φόρτωσης φωτογραφημένη από πλοίο, 1961.

Κουταλάς, πλοίο δεμένο στη σκάλα φόρτωσης, 1961.

Φόρτωση στη σκάλα, Κουταλάς. (Αρχείο Εθνικού Ιστορικού Μουσείου)

Κουταλάς: Οικισμός & Όρμος

Ο όρμος και ο οικισμός του Κουταλά σε φωτογραφίες από την περίοδο λειτουργίας των μεταλλείων. Το τοπίο, οι αποβάθρες και οι εγκαταστάσεις αποτυπώνουν τη στενή σχέση της περιοχής με τη μεταλλευτική δραστηριότητα.

Η σκάλα φόρτωσης Κουταλά, με θέα την παραλία της Βαγιάς.

Ο οικισμός Κουταλά με τις κατοικίες των εργατών - μεταλλωρύχων στο βάθος.

Kουταλάς, τμήμα της παραλίας και η σκάλα φόρτωσης, 1961.