Η Μεγάλη Απεργία

21 Αυγούστου 1916 & οι αγώνες των μεταλλωρύχων

Η Μεγάλη Απεργία είναι ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της ιστορίας του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα.
Το νεοσύστατο Σωματείο Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου προχώρησε σε γενική απεργία λόγω των άθλιων συνθηκών κάτω από τις οποίες εργάζονταν οι μεταλλωρύχοι, των συχνών τραυματισμών, των σοβαρών αναπηριών και των θανάτων. Η απεργία υπήρξε ιδιαίτερα δυναμική και ριζοσπαστική για την εποχή της και εξελίχθηκε σε γενικευμένη εξέγερση στο νησί (Εξέγερση της Σερίφου). Κατέληξε σε αιματηρά γεγονότα κατά τη διάρκεια των οποίων τέσσερις απεργοί έχασαν τη ζωή τους καθώς και δύο χωροφύλακες.
Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται η βιωματική ιστορία της Μεγάλης Απεργίας όπως ξεδιπλώνεται μέσα από δημοσιευμένες διηγήσεις των απεργών, δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, σπάνια πρωτότυπα έγγραφα καθώς και ιδιαίτερες φωτογραφίες.

Χρονολόγιο της Απεργίας

1914

Μείωση ζήτησης σε σιδηρομετάλλευμα
Απολύσεις
Άθλιες συνθήκες στις στοές
Κάλεσμα Σπέρα

24.07.1916

Ίδρυση Σωματείου
Υποβολή Αιτημάτων Σωματείου
Διακοπή εργασιών από Διοίκηση
Κήρυξη Απεργίας
Άφιξη πλοίου για φόρτωση μεταλλεύματος
Κλιμάκωση αγώνα

21.08.1916

Άφιξη αγήματος με 12 χωροφύλακες. Επικεφαλής υπομοίραρχος Χρυσάνθου
Σύλληψη πρωταγωνιστών απεργίας (32 άτομα)
Πυροβολισμοί - νεκρός ο Θ. Κουζούπης
Μάχη με τη συμμετοχή γυναικόπαιδων Σερίφου
Νεκροί: 2 χωροφύλακες και 3 ακόμη απεργοί

25.09.1916

Πρόσκληση από Διοίκηση για δουλειά με:

Αποδοχή 8ώρου στις στοές
10ώρου στις επίγειες εργασίες

25.11.1917

Υπογραφή Συμφωνίας από Εταιρία και Υπουργείο
Συνυπογράφει το Σωματείο

Μεταλλωρύχοι στο τέλος του 19ου αιώνα. (Αρχείο Εθνικού Ιστορικού Μουσείου)

Σημαίες

Οι σωζόμενες σημαίες των σωματείων μεταλλωρύχων αποτυπώνουν την ιστορία της οργάνωσης και των διεκδικήσεων των εργατών της Σερίφου.

Η σημαία του Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου που ιδρύθηκε στις 24.7.1916, σύμφωνα με το Καταστατικό του Σωματείου. (Συλλογή ΑΣΓ).

Η σημαία του Νέου Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών και Λατόμων Σερίφου, 1937. Το Καταστατικό του νέου σωματείου εγκρίθηκε στις 29.9.1937.

Μαρτυρία

Διήγηση / μαρτυρία του Αριστείδη Ρώτα για τα γεγονότα της Μεγάλης Απεργίας στις 21 Αυγούστου 1916, και του ρόλου που διαδραμάτισε ο πατέρας του Παπαγιάννης Ρώτας.

Πηγή: Κυκλαδικά Θέματα, Τεύχος 2ον, Μάης - Ιούνης 1984. (Συλλογή ΑΣΓ)

Σελ. 169

Οι απώλειες της σύγκρουσης

Η Απεργία κατέληξε σε αιματηρά γεγονότα κατά τη διάρκεια των οποίων τέσσερις απεργοί έχασαν τη ζωή τους (Θ. Κουζούπης, Μ. Ζωίλης, Μ. Μητροφάνης, Ι. Πρωτόπαππας) και δύο από την πλευρά της χωροφυλακής (Χ. Χρυσάνθου και Ι. Τριανταφύλλου).

Κωνσταντίνος Σπέρας

Πρωτεργάτης της Απεργίας

Ο Κωνσταντίνος Σπέρας (1893–1943) γεννήθηκε στη Σέριφο και υπήρξε σημαντική μορφή του εργατικού και συνδικαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Ήταν συνδικαλιστής, πολιτικός και ιδρυτικό στέλεχος του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ.
Το 1907 μετέβη στην Αλεξάνδρεια, όπου φοίτησε στο Λεόντειο Λύκειο. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Κάιρο και εργάστηκε ως καπνεργάτης, ερχόμενος σε επαφή με τις ιδέες του αναρχοσυνδικαλισμού και του επαναστατικού συνδικαλισμού.
Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, συμμετείχε στη δημιουργία του Εργατικού Κέντρου Αθήνας και του Σοσιαλιστικού Κέντρου Αθήνας. Το 1914 έλαβε μέρος στην απεργία των καπνεργατών στην Καβάλα, γεγονός που οδήγησε στη φυλάκισή του στην Τρίπολη.

Το 1916 επέστρεψε στη Σέριφο, όπου πρωτοστάτησε στην οργάνωση της μεγάλης απεργίας και στη δημιουργία του Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου, του οποίου υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος.

Περισσότερα...

Η Απεργία μέσα από τον Τύπο

«ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΜΑΣ»

Η Σέριφος διατηρεί ζωντανή τη μνήμη των μεγάλων νεκρών και τους τιμά κάθε χρόνο στην επέτειο της Απεργίας:

Θεμιστοκλής Κουζούπης
Μιχαήλ Ζωίλης
Μιχαήλ Μητροφάνης
Ιωάννης Πρωτόπαππας

Δημοσίευμα της εφημερίδας ΦΩΣ της Κυριακής ,11.9.1916. (Συλλογή ΑΣΓ)

Τα νέα φθάνουν μέχρι την Ισπανία!

«Ταραχαί -Τηλεγραφούν εξ Αθηνών ότι συνέβησαν ταραχαί εις την νήσον της Σερίφου, όπου απεργοί μεταλλωρύχοι επετέθησαν κατά της Αστυνομίας.

...Εν Σερίφω υπήρξαν πλείστοι νεκροί, τόσον από πλευράς των εργατών όσον από αυτής της Αστυνομίας. Απεστάλησαν επειγόντως στρατεύματα.»

Άρθρο στην εφημερίδα της Μαδρίτης El Globo, στο φύλλο της 07.09.1916, με το Παλιό Ημερολόγιο 25.08.1916. (Συλλογή ΑΣΓ)

Η βοήθεια των Γάλλων

Το τορπιλοβόλο 332, ένα από τα δύο σκάφη του Γαλλικού Ναυτικού που έφθασαν στη Σέριφο μετά την έκκληση των απεργών.

(Ψηφιακό αρχείο του Ministère de la Marine - Υπουργείου Ναυτικών. Συλλογή ΑΣΓ)

Ειδοποίησις!

Πρωτότυπο έγγραφο ειδοποίησης της Διοίκησης των Μεταλλείων προς τους μεταλλωρύχους για πρόσληψη στην εργασία τους μετά τη Μεγάλη Απεργία, 25.10.1916. Αναφέρεται στα αιτήματα των απεργών που έγιναν αποδεκτά, δηλαδή την οκτάωρη εργασία στις υπόγειες στοές και δεκάωρη στις εργασίες επιφάνειας. (Συλλογή ΑΣΓ).

Η Συμφωνία

Το πρωτότυπο κείμενο της συμφωνίας μεταξύ της Εταιρείας και των εργατών (25.11.1917). Υποβλήθηκε στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Στην τελευταία σελίδα υπογράφουν ιδιοχείρως «Οι πληρεξούσιοι αντιπρόσωποι των εργατών» Κ. Σπέρας, Α. Μητροφάνης, Ε. Προκάκης. (Συλλογή ΑΣΓ).

Σελ. 1

Ποια αιτήματα έγιναν δεκτά και πως

Εν Αθήναις, τη 25/7 Νοεμβρίου 1917
Προς
το επί της Εθνικής Οικονομίας Σεβαστόν Υπουργείον.

Εν σχέσει προς τα υποβληθέντα υμών αιτήματα των εργατών των μεταλλείων της Γαλλικής Εταιρίας Σερίφου, λαμβάνω την τιμήν να υποβάλω ακολούθως τους συμφωνηθέντας μετά των εργατών όρους.

1) Η Εταιρία δέχεται αύξησιν κατά δέκα τοις % επί της τιμής των σημερινών ημερομισθίων των εργατών εξορύξεως και συναφών εργασιών επί τη ρητή υποσχέσει εκ μέρους των εργατών, όπως αυξήσωσι και την εργατικήν απόδοσίν των αναλογικώς.
2) Δέχεται επίσης και παραχωρεί τοις εργάταις την φόρτωσιν των μεταλλευμάτων επί των ατμοπλοίων προς λεπτά τριάκοντα έξ (36) κατά τόννον, με υποχρέωσιν των εργατών να πληρώνουν τα εργαλεία και υλικά φορτώσεως, εκτός μόνον του ελαίου, όπερ θέλει χορηγή η Εταιρία.
Επίσης η Εταιρία δέχεται να πληρώνη τον επί κεφαλής της φορτώσεως και τους δύο εργάτας της ανατροπής των βαγωνίων καθώς και τον αριθμιστήν τούτων.
Οι εργάται υποχρεούνται να φορτώνωσι τουλάχιστον χιλίους τόννους ημερησίως, καιρού επιτρέποντος, εκ των παρά της Διευθύνσεως οριζομένων τόπων και ειδών μεταλλευμάτων.
Η πληρωμή των επί των ατμοπλοίων φορτωνομένων τόννων θέλει γίγνεσθαι επί τη βάσει των επισήμων φορτωτικών.

Διαβάστε περισσότερα...

Τεκμήρια του Σωματείου

Βιβλιάρια και αποδείξεις εισφορών του Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου, που ιδρύθηκε το 1916, αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της οργάνωσης των μεταλλωρύχων του νησιού.

Βιβλιάριο Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου του Ευάγγελου Προκάκη με την υπογραφή του Κωνσταντίνου Σπέρα, 20.07.1916. Ο Ε. Προκάκης ήταν ένας από τους τρεις του Σωματείου που υπέγραψαν την Συμφωνία με την Εταιρία μετά την Μεγάλη Απεργία, 11.1917. (Συλλογή ΑΣΓ)

Αποδείξεις εισφοράς του Ιωάννη Χαλίδα στο Σωματείο κατά τα έτη 1916, 1917,1919. (Οικογενειακό αρχείο του Αλέξανδρου Λιβάνιου)

Φωτογραφία από επετειακή εκδήλωση για τη Μεγάλη Απεργία, δεκαετία 1990. (Αρχείο ΘΓΛ)

Γεώργιος Θ. Λιβάνιος

Ο Γεώργιος Θ. Λιβάνιος ήταν μεταλλωρύχος εργάτης με συνδικαλιστική δράση στο ιστορικό Σωματείο Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου. Ανέλαβε τις θέσεις του Ταμεία, Γραμματέα, Αντιπροέδρου και Προέδρου.

Ήταν ο τελευταίος Πρόεδρος των εν ενεργεία μεταλλωρύχων της Σερίφου.

Ο τελευταίος Πρόεδρος του Σωματείου

Η ιστορία των μεταλλείων διασώζεται μέσα από τις μνήμες και τις ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν και εργάστηκαν σε αυτά.

Οι Άνθρωποι των Μεταλλείων

Η Μεγάλη Απεργία πάλι στο Προσκήνιο

Το περιοδικό "αντί", το 1979, με εκτεταμένο και εμπεριστατωμένο αφιέρωμα στα Μεταλλεία Σερίφου, επαναφέρει στο προσκήνιο τη Μεγάλη Απεργία του 1916 και τους αγώνες των Μεταλλωρύχων της Σερίφου. Το υλικό επεξεργάσθηκε η Κούλα Παπαδοπούλου που εργάσθηκε σαν συμβολαιογράφος στη Σέριφο κατά την περίοδο αυτή. Αφηγητής ήταν ο Πέτρος Λιβάνιος που επί πολλά χρόνια υπήρξε πρόεδρος του σωματείου.

(Πηγή: Κ. Παπαδοπούλου, Π. Λιβάνιος, Τα μεταλλεία στη Σέριφο και οι συνδικαλιστικοί αγώνες των μεταλλωρύχων. Περιοδικό "αντί" τχ. 129 (7.7.1979) 28-34. Συλλογή ΑΣΓ).

Σελ. 28

Η Μεγάλη Απεργία της Σερίφου αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος και παραμένει έως σήμερα σύμβολο συλλογικής διεκδίκησης και κοινωνικού αγώνα.

Η Τελευταία Απεργία, 1963

Η φωτογραφία της τελευταίας απεργίας του Σωματείου Εργατών, Μεταλλευτών και Λατόμων Σερίφου, Ιούλιος 1963.

(Συλλογή ΑΣΓ. Επίσης, Α. Μέρου, "Σέριφος 1863-1963, ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ, Ο ΤΟΠΟΣ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, Σύνδεσμος Σεριφίων, Αθήνα 2025". Παρόμοια φωτογραφία περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του ΑΝΤΙ στο τεύχος 129, 7.7.1979, με τον τίτλο: "Η σιωπηρή ειρηνική πορεία προς τους τόπους δουλειάς τον Ιούλη του 1963 όταν έκλεισαν τα μεταλλεία - με επικεφαλής σημαιοφόρο.")

Συνεχίστε την εξερεύνηση

Σέριφος των Μεταλλείων

Μεταλλεία

Μεταλλωρύχοι